STUDIEKOSTENBEDING: JURIDISCH KADER

Wat is een studiekostenbeding?

Een studiekostenbeding is een tussen werkgever en werknemer overeengekomen contractuele bepaling waarin wordt vastgelegd dat de werknemer (een deel van) de door de werkgever gemaakte kosten voor scholing of opleiding dient terug te betalen. Deze terugbetalingsverplichting ontstaat doorgaans indien:

• de werknemer de arbeidsovereenkomst (voortijdig) opzegt; of

• de arbeidsovereenkomst door de werkgever wordt beëindigd wegens een omstandigheid die in de risicosfeer van de werknemer ligt.

Voorwaarden voor een rechtsgeldig studiekostenbeding

Sinds de inwerkingtreding van de Wet transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden per 1 augustus 2022 gelden aangescherpte eisen. Een studiekostenbeding is slechts rechtsgeldig indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:

1. Geen betrekking op verplichte scholing

Een studiekostenbeding is nietig indien het ziet op scholing die de werkgever verplicht is kosteloos aan te bieden op grond van:

• Unierecht,

• nationaal recht, of

• een toepasselijke cao.

Dit volgt uit artikel 7:611a lid 4 BW.

Verplichte scholing mag dus in geen geval op de werknemer worden verhaald.

2. Voldoen aan jurisprudentiële criteria

Uit de rechtspraak volgt dat een studiekostenbeding slechts toelaatbaar is indien het voldoende bepaald en evenwichtig is vormgegeven. Dit betekent dat in het beding in ieder geval wordt vastgelegd:

• gedurende welke periode de werkgever geacht wordt voordeel te hebben van de door de werknemer gevolgde opleiding;

• dat de werknemer de kosten (geheel of gedeeltelijk) moet terugbetalen indien de arbeidsovereenkomst eindigt tijdens of kort na afronding van de opleiding;

• dat de terugbetalingsverplichting afneemt naarmate de arbeidsovereenkomst langer voortduurt binnen de genoemde periode (een zogenoemde glijdende schaal).

3. Informatieplicht werkgever

De werkgever dient de werknemer vooraf duidelijk en ondubbelzinnig te informeren over de inhoud en de (financiële) consequenties van het studiekostenbeding. Gelet op de potentieel verstrekkende gevolgen moet de werknemer daadwerkelijk in staat zijn een weloverwogen beslissing te nemen.

Wettelijke grenzen aan het inroepen van een studiekostenbeding

Ook indien een studiekostenbeding op zichzelf rechtsgeldig is, kunnen wettelijke regelingen de toepassing ervan beperken. Relevante kaders zijn onder meer:

• Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML)

  Verrekening of terugvordering mag er niet toe leiden dat het uit te betalen loon onder het wettelijk minimumloon komt.

• Regeling beslagvrije voet

  Bij terugvordering dient de beslagvrije voet te worden gerespecteerd. Dit waarborgt dat de (ex-)werknemer blijft beschikken over voldoende middelen voor noodzakelijke levensbehoeften.

Verdere beperkingen op grond van algemene rechtsnormen

Naast specifieke wetgeving kan een studiekostenbeding worden beperkt door open normen uit het Burgerlijk Wetboek:

• Redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW)Toepassing van het beding kan onder omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn.

  Zo heeft de kantonrechter van de Rechtbank Zeeland-West-Brabant geoordeeld dat terugbetaling mogelijk niet afdwingbaar is indien de werkgever zelf het initiatief heeft genomen tot beëindiging van het dienstverband.

• Goed werkgeverschap (artikel 7:611 BW)

  Van de werkgever wordt verwacht dat hij zich als goed werkgever gedraagt. Dit kan meebrengen dat het inroepen van een studiekostenbeding in bepaalde situaties onredelijk is.

Verrekening met de transitievergoeding

Onder voorwaarden kunnen studiekosten in mindering worden gebracht op de transitievergoeding, mits:

• de werknemer hier vooraf schriftelijk mee heeft ingestemd, en

• het geen kosten betreft voor verplichte scholing.

Belangrijke beperking: Is er zowel een geldig studiekostenbeding als de mogelijkheid de kosten voor scholing van de transitievergoeding af te halen, dan kunnen de kosten in het studiekostenbeding niet in mindering worden gebracht op de transitievergoeding. Dit volgt uit het Besluit voorwaarden in mindering brengen kosten op de transitievergoeding.

Bij vragen: Bel of mail Elnet Coumans